Showing posts with label Արև. Show all posts
Showing posts with label Արև. Show all posts

Saturday, February 5, 2011

Արևամայր և Արևամանուկ


Ինչպես և խոստացել էի, կարճ կներկայացնեմ Արևամանուկի և Արևամոր առասպելը
Մի մեծահարուստ մարդու որդի`Արևամանուկ անունով, շատ էր սիրում գնալ որսի, և շատ շվայտ կյանքով էր ապրում: Ամեն օր գնում էր որսի և առավոտյան որսով վերադառնում: Մի անգամ էլ որսի գնալիս նրան 3 օր չի հաջողվում որս անել:
Եվ նա մտածում է, որ եթե ինքը չի կարող այլևս որս անել ու զվարճանալ, ուրեմն թող աշխարհն էլ կործանվի: Եվ որոշում է նետահարել Արևին, որ աշխարհը մթնի: Սակայն առավոտյան երբ փորձում է նետահարել Արևին, վերջինը նրան ապտակում է և նետում մի անմարդաբնակ կղզի, և անիծում, ար նա այլևս լույս չտեսնի:
Այդպես ապրում է Արևամանուկը` գիերները որս անելով, իսկ ցերեկները թաքնվելով լույսից: Մի անգամ այդ կղզի մի կին է գալիս, սիրահարվում է Արևամանուկին, և նրանք ամուսնանում են և մի տղա ունենում: Արևամանուկը կնոջն ու երեխային ուղարկում է իր ծնողների մոտ` նամակում գրելով, րո ինքն անիծված է , և չի կարող գնալ իրենց մոտ, ուստի և կնոջն ու երեխային է ուղարկում:
Ամեն երեկո կինը երգում էր իր երեխայի համար, իսկ Արևամանուկը գալիս էր պատուհանի մոտ և ձայնակցում նրան: Արևամանուկի ծնողները կասկածում են հարսին հավատարմության մեջ և որոշում են տեսնել, թե ում հետ է նա երեկոները երգում և տեսնում են, որ դա իրենց տղան է: Նրանք որոշում են, որ տղան պետք է մնա իրենց հետ, սակայն Արևամանուկն ասում է, որ նա կմեռնի, եթե մնա: Սակայն ծնողները չեն լսում և պահում են նրան: Առավոտյան Արևամանուկը կիսամեռ ընկնում է: Այդ օրը մայրը երազում մի ձայն է լսում, որն ասում է. "Հագիր երկաթե տրեխներ ու երկաթե գավազան վերցրու և քայլիր դեպի արևմուտք, երբ տրեխներդ ծակվեն, գավազանդ էլ կոտրվի, այնտեղ գտնես որդուդ բուժման ճանապարհը":
Մայրն այդպես էլ անում է, և գավազանը կոտրվում է ուղիղ Արևամոր և Արևի տաղավարի մոտ: Մայրն անցնումէ 12 բակերի միջով և հասնում Արևամոր մոտ: Մայրը նրանից օգնություն է խնդրում, սակայն Արևամայրն ասում է, որ Արևամանուկը չար է և փորձել է սպանել Արևին: Սակայն մոր աղաչանքներից հետո համաձայնվում է օգնել: Եվ ասում է, որ երբ Արևը տուն գա, թող նա թաքնվի, երբ Արևը լոգանք կընդունի և կգնա կուրծք ուտելու, թող վերցնի ավազանի ջրից և տանի ցանի Արևամանուկի վրա, դա նրան կբուժի:
Մայրն այդպես էլ անում է, և Արևամանուկը բուժվում է:

Thursday, January 20, 2011

Արևի և Լուսնի մասին առասպելները

Արևի և Լուսնի մասին առասպելներ կան գրեթե բոլոր մշակույթներում, բացառություն չէ և Հայաստանը: Կան բազմաթիվ առասպելներ`նվիրված Արևին և Լուսնին, Այս նյութում կանդրադառանք դրանցից մի քանիսին:
Շատ մշակույթներում Արևը պատկերվում է արական սեռի, իսկ Լուսինը` իգական, սակայն հայկական առասպելաբանության մեջ Արևը պատկերվում է իգական սեռի, իսկ Լուսինը` արական: Արևն ու Լուսինը, սովորաբար, պատկերվում էն որպես քույր և եղբայր, իսկ որոշ դեպքերում` ամուսիններ:
Այսպես` մի առասպելում Արևն ու Լուսինը Աստծո զավակներն են, և հոր հրամանով նրանք պարտավոր են գիշեր-ցերեկ հսկել աշխարհը: Եվ քույր ու եղբայար վիճակ են գցում, թե ով է հսկելու գիշերը, վիճակն ընկնում է քրոջը` Արևին, այդ առիթով նրանք վիճում են. աղմուկի վրա գալիս է հայրը և Լուսնին կարգադրում հսկել գիշերը, Արևին` ցերեկը: Արևն ասում է , որ ամաչում է ցերեկն երևալ մարդկանց աչքերին, ուստի Աստված նրան մի բուռ ասեղ է տալիս և ասում, որ ով համարձակվի իրեն նայել, թող ծակի:
Կան մի քանի այլ ավանդապատումներ ևս: Ըստ դրանցից մեկի` Արևի ու Լուսնի մայրը մի օր խմոր է հունցում, երբ քույր ու եղբայր կրկին սկսում են վիճել, թե ով որ ժամին է դուրս գալու, երբ մայրը ջղայնանում է և խմորոտ ձեռքով ապտակում է Լուսնին և տանից դուրս գցում, այստեղից էլ առաջացել են Լուսնի դեմքի վրայի բծերը (մոր խմորոտ ձեռքերից) :
Արևի և Լուսնի առասպելներում նաև վառ արտահայտված է ինցեստի գաղափարը: Ըստ ավադության ` մի օր Արևն ու Լուսինը գնում են լողանալու: Լուսինը շուտ լողանում և ջրից դուրս է գալիս և սպասում է մինչև Արևը դուրս գա, որպեսզի տեսնի նրա մերկությունը: Արևը կռահում է եղբոր դիտավորությունը և ամոթից երկինք բարձրանում: Լուսինը, նրան հետապնդելով, երկինք է բարձրանում ու մինչը հիմա ընկած է Արևի հետևից, ուզում է հասնել, բայց չի կարողանում: Արևը սուր ասեղներով ծակծկում է Լուսնի և բոլոր նրանց աչքերը, ով համարձակվում է նայել իրեն:
Թերևս այսքանը Արևի և Լուսնի հերթափոխի մասին, հաջորդիվ կներկայացնենք Արևամոր և Արևամանուկի մասին առասպելները: